6. Etkinlik: Tarihçilerin Araştırma Soruları ve Yöntem Analizleri
3. Adım: Araştırma Sürecinde Tarihçilerin Yöntemlerine Yönelik Bulgular:
Soru 1: Araştırmalarında nesnelliği nasıl sağlamışlardır?
Cevap 1: Halil İnalcık ve Mübahat Kütükoğlu gibi tarihçiler, tek bir kaynağa bağlı kalmayıp yerli ve yabancı (Osmanlı, Bizans, Venedik, Ceneviz) arşiv belgelerini karşılaştırarak çapraz kontrol yöntemiyle nesnelliği sağlamışlardır. İbn-i Haldun ise nakledilen haberleri akıl ve sosyal gerçeklik (umran ilmi) süzgecinden geçirerek doğruluğunu denetlemiştir.
Soru 2: Yaşadıkları dönemlerdeki siyasi, sosyal ve ekonomik gelişmelerin etkileri çalışmalarına yansımış mıdır?
Cevap 2: Evet, kesinlikle yansımıştır. Örneğin İbn-i Haldun, Endülüs ve Kuzey Afrika’daki devletlerin hızlı çöküşlerine bizzat şahit olduğu için eserlerinde devletlerin ömrü, kuruluşu ve yıkılış teorileri üzerine yoğunlaşmıştır. Ahmet Cevdet Paşa ise Osmanlı’nın reform (Tanzimat) döneminde yaşadığı için kanunlaştırma ve devlet kurumlarının modernleşmesi ihtiyacını tarih yazımına yansıtmıştır.
Soru 3: Takip ettikleri yöntemler diğer tarihçiler tarafından nasıl karşılanmıştır?
Cevap 3: Genellikle devrim niteliğinde kabul edilmiş ve ekol haline gelmiştir. Halil İnalcık’ın arşiv belgelerine dayalı titiz Osmanlı çalışmaları tüm dünyada Osmanlı tarih tezlerini kökten değiştirmiş ve hayranlıkla karşılanmıştır. İbn-i Haldun’un eleştirel sosyolojik yöntemi ise döneminde tam anlaşılamasa da modern dönemde Batılı ve Doğulu düşünürlerce sosyolojinin temeli kabul edilmiştir.
Soru 4: Tarih dışında hangi alanlarda çalışmalar yapmışlardır?
Cevap 4: Ahmet Cevdet Paşa; hukuk (Mecelle), dil bilgisi (Kavaid-i Osmaniyye) ve edebiyat alanında çalışmalar yapmıştır. İbn-i Haldun; sosyoloji, iktisat, felsefe ve kadılık (hukuk) yapmıştır. Zeki Velidi Togan ise siyaset ve coğrafya alanında aktif faaliyet göstermiştir.
Soru 5: Onların yaşadıkları coğrafyanın özelliklerinin çalışmalarına yansımaları neler olmuştur?
Cevap 5: Yaşadıkları coğrafya çalışmalarının sınırlarını ve ilgilerini doğrudan etkilemiştir. Zeki Velidi Togan, Türkistan ve Başkurdistan coğrafyasında yetiştiği için tüm akademik ömrünü Orta Asya Türk boyları ve göçebe kültürlerinin tarihsel kökenlerine adamıştır. İbn-i Haldun ise çöller ve vahalardan oluşan Kuzey Afrika coğrafyasındaki kabile asabiyetini inceleyerek sosyolojik teorilerini bu coğrafya üzerine temellendirmiştir.
Tüm sayfaların detaylı cevapları için 9. Sınıf Tarih Zenginleştirme Etkinlikleri Cevapları sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.